Zeitgeist

zeitgeist

`Η γερμανική λέξη “Zeitgeist” περιφραστικά σημαίνει «το πνεύμα της εποχής». Ως έκφραση έχει χρησιμοποιηθεί για πρώτη φορά από τον φιλόσοφο Χέγκελ στις εργασίες του. Σήμερα αποτελεί μια τάση της διάνοιας ή μια φιλοσοφική οπτική γωνία. Ουσιαστικά πρόκειται για την προσπάθεια μας να κατανοήσουμε τις επιρροές και την κουλτούρα της κάθε εποχής.

Τα φαινόμενα της κοινωνίας και η ροή της ιστορίας για πολλούς είναι αποτέλεσμα των χαρακτηριστικών των ανθρώπων κάθε εποχής. Ενώ για πολλούς σκεπτικιστές όλες οι κοινωνικές παρατηρήσεις έχουν άμεση σχέση με το «πνεύμα της εποχής». Όπως έχει υποστηρίξει και ο Τολστόι, τα κοινωνικά φαινόμενα είναι άμεσο προϊόν των κοινωνικών συνθηκών και των συγκυριών της εκάστοτε εποχής.

Οπότε στην πραγματικότητα παρατηρούμε μία σύγκρουση μεταξύ δύο μεγάλων ομάδων σκέψης. Η πρώτη ομάδα υποστηρίζει πως χαρακτηριστικά του ανθρώπου, όπως για παράδειγμα η ικανότητα του να ηγείται, αποτελούν μέρος του χαρακτήρα του. Έτσι αυτός στην κοινωνική του ζωή, θα εμφανίσει τα ηγετικά του χαρακτηριστικά και θα καταλήξει να ακολουθείται από τους άλλους. Η άλλη ομάδα όμως δεν μπορεί να δεχτεί ότι η προδιάθεση ενός ατόμου είναι ικανή να αλλάξει το περιβάλλον του.
Πιστεύουν ότι το «zeitgeist» είναι ο βασικός παράγοντας της κοινωνικής επιρροής στα χαρακτηριστικά του ατόμου.

Το 2007 προβλήθηκε για πρώτη φορά η ταινία Zeitgeist: The Movie. Ντοκιμαντέρ αμερικανικής παραγωγής που είχε μεγάλη επιτυχία στο διαδίκτυο. Αυτό που πραγματευόταν ήταν αρχικά η ιστορία του χριστιανισμού και η απομυθοποίηση του. Στην συνέχεια γίνεται αναφορά στην τρομοκρατική επίθεση στους δίδυμους πύργους και τέλος γίνεται αναφορά στην οικονομική και εξωτερική πολιτική των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής, που μπορούμε να παραδεχτούμε, ηγούνται στην παγκόσμια οικονομία και δημιουργία κουλτούρας.

Η παραγωγή αυτή υποστήριζε ότι ήθελε να αφυπνίσει τις μάζες. Πράγματι όμως δεν έλεγε τίποτα καινούργιο και δεν είχε να προσφέρει μια καινούργια ιδέα. Η μορφή της ταινίας ήταν άκρως προπαγανδιστική και αυτό μπορούσε να παρατηρηθεί από κάθε θεατή της. Στην ουσία ήταν ένα συνονθύλευμα από πολλές διαφορετικές θεωρίες συνωμοσίας. Σε πολλά σημεία μάλιστα η σύνδεση των γεγονότων και τα επιχειρήματα ήταν τόσο αυθαίρετα που φάνταζαν τελείως κωμικά.

Όμως η απήχηση που είχε αυτού του είδους φιλοσοφική και ιδεολογική προπαγάνδα είναι χαρακτηριστική της εποχής μας. Τώρα είμαστε όλοι εκτεθειμένοι σε μία ατέρμονη πηγή πληροφοριών, το διαδίκτυο, και είναι πλέον εμφανές ότι ο ανεπτυγμένος κόσμος έχει πολλά κοινά και άμεση σχέση μεταξύ του. Το πρόβλημα εμφανίζεται στην έλλειψη κάποιας σύγχρονης φιλοσοφίας ή κάποιας συλλογικής αξίας που να μας ενώνει όλους πέραν του χρήματος.

Αυτό το κενό το εκμεταλλεύονται πολλές ομάδες εναλλακτικής σκέψης που κρύβονται πίσω από την μάσκα του ακτιβισμού, της οικολογίας και διαφόρων άλλων αξιών που στην πραγματικότητα δεν έχουν αληθινή επαφή με την καθημερινότητα μας.

Η καθημερινότητα είναι γεμάτη από πολλές διαφορετικές καταστάσεις. Η θρησκεία ήταν αρκετή για να μας καθοδηγήσει μέχρι πρόσφατα. Όμως πλέον στον κόσμο του διαδικτύου ανήκουν άνθρωποι από διαφορετικές θρησκευτικές ομάδες με τελείως διαφορετικές αξίες και ιδεολογία.

Οι πολιτικές, οικονομικές και κοινωνικές ιδεολογίες του παρελθόντος δεν μπορούν να ικανοποιήσουν την ανάγκη του καιρού μας. Το Zeitgeist είναι ένα παράδειγμα για το πού βρισκόμαστε πραγματικά αυτήν την στιγμή. Η τεχνολογική πρόοδος μας έχει δώσει πρόσβαση σε τόσες πολλές πληροφορίες που είναι εξαιρετικά δύσκολο να επεξεργαστούν. Είμαστε γεμάτοι με διαφορετικές ιδεολογίες για κάθε μέρος της ζωής μας.

Οι περισσότεροι από εμάς ζούμε με τους νόμους του υλισμού, ενώ επιμένουμε να δίνουμε στην ιδεολογία μας μεγάλη βαρύτητα. Είναι χαρακτηριστικό ότι ο υλισμός και ο ιδεαλισμός είναι τα δύο βασικά αλλά και αντικρουόμενα ρεύματα της φιλοσοφίας.

Στην σύγχρονη Ελλάδα η οικονομία είναι το βασικό θέμα κάθε κοινωνικής συζήτησης. Παράλληλα η θρησκεία θεωρείται πολύ σημαντική λόγω των πολλαπλών ηθικών αξιών που υποστηρίζει και είναι αναπόσπαστο κομμάτι της ιδεολογίας του Έλληνα.
Σίγουρα η απογοήτευση απέναντι στις σύγχρονες οικονομικές πρακτικές είναι κατανοητή από όλους. Η αδυναμία της θρησκευτικής ιδεολογίας να προσφέρει πραγματικές λύσεις στις δύσκολες σημερινές καταστάσεις, ως αποτέλεσμα οδηγεί σε ακόμα μεγαλύτερη ιδεολογική σύγχυση.

Η συνεχής σύγκρουση των ιδεών και των αξιών δεν θα πάψει μέχρι να βρεθεί ένας ιδεολογικός σύνδεσμος μεταξύ του σύγχρονου τρόπου ζωής και της αέναης ανάγκης για την φιλοσοφική υποστήριξη των πράξεων και των επιλογών μας.

Οι συγκυρίες της εποχής μας, έχουν φέρει την Ελλάδα πάλι στο επίκεντρο του φιλοσοφικού κόσμου. Η φιλοσοφία των Αρχαίων Ελλήνων έγινε η βάση του σύγχρονου δυτικού κόσμου. Όλες οι ιδέες που γεννήθηκαν στην γόνιμη αυτή χερσονήσου της Μεσογείου, έχουν υπάρξει επαναστατικές για την εποχή τους. Τώρα που τα βλέμματα της παγκόσμιας κοινότητας είναι ξανά στραμμένα στην Ελλάδα, εδώ μπορεί να γεννηθεί η φιλοσοφία και η ιδεολογία, που τόσο πολύ ανάγκη έχει ο σύγχρονος κόσμος.